بهگزارش خبرنگار میراثآریا، ۳۰ مردادماه همزمان با روز جهانی مسجد، فرصتی برای بازخوانی جایگاه مساجد تاریخی در شکلگیری هویت شهرهای ایران است. مسجد جامع گرگان در قلب بازار تاریخی نعلبندان، یکی از بناهای شاخص تاریخی استان گلستان است که بخشهایی از آن ریشه در معماری دوره سلجوقی دارد.
جاوید ایمانیان دکتری مرمت بناها و بافتهای تاریخی و کارشناس مسئول مرمت بناها و عضو شورای فنی میراثفرهنگی استان گلستان در گفتوگو با میراثآریا درباره پیشینه و ویژگیهای این مسجد اظهار کرد: مسجد جامع گرگان در محدوده بازار تاریخی نعلبندان واقع شده و از مهمترین بناهای تاریخی شهر به شمار میرود. این مسجد با حدود هزار مترمربع مساحت، دارای یک حیاط مرکزی است که چهار شبستان در اطراف آن قرار گرفته و دو ایوان شرقی و غربی نیز از اجزای اصلی بنا محسوب میشوند.
او افزود: یکی از شاخصترین عناصر این مسجد، مناره آجری آن است که در بالای سردر جنوبی قرار دارد و از بخشهای مهم بهجامانده از معماری دوره سلجوقی محسوب میشود.
ایمانیان درباره ویژگیهای این مناره گفت: بر روی بدنه مناره کتیبهای به خط کوفی دیده میشود و تزئینات آجرکاری نیز بر ارزش هنری آن افزوده است. مناره بهصورت استوانهای ساخته شده و در بخش فوقانی آن جایگاهی برای مؤذن در نظر گرفته شده بود.
این متخصص مرمت بناها و بافتهای تاریخی ادامه داد: دسترسی به جایگاه مؤذن از طریق ۴۷ پله مارپیچ انجام میشود که از پایین تا بالای مناره امتداد دارد. بخشی از بدنه مناره نیز باز طراحی شده تا نور به فضای داخلی راه پیدا کند و محل استقرار مؤذن روشن شود.
منبر چوبی، سندی از چند دوره تاریخی
او در بخش دیگری از این گفتوگو، منبر چوبی مسجد جامع گرگان را از دیگر عناصر ارزشمند این بنا دانست و بیان کرد: این منبر امروزه برای حفاظت بیشتر در یک محفظه شیشهای نگهداری میشود و از نظر تاریخی و هنری اهمیت زیادی دارد.
ایمانیان گفت: منبر دارای هشت پله است و با نقوش معماری و گلوبوته تزئین شده و نام ۱۲ امام نیز بر بخشهایی از آن نقش بسته است. همچنین سه کتیبه روی این منبر وجود دارد که اطلاعات مهمی از تحولات تاریخی مسجد در دورههای مختلف ارائه میکند.
این متخصص افزود: تاریخ ۸۵۹ هجری قمری نیز بر بخشی از این منبر دیده میشود و نشانههایی از دورههای تیموری و افشاری در آن قابل شناسایی است.
کارشناس مسئول مرمت بناها و عضو شورای فنی میراثفرهنگی استان گلستان در پاسخ به این پرسش که مهمترین ویژگی معماری مسجد جامع گرگان چیست، گفت: این مسجد دارای دو ایوان شرقی و غربی است و میتوان آن را از نمونههای قابلتوجه مساجد دوایوانی کشور دانست.
او افزود: مسجد جامع گرگان برخلاف بسیاری از مساجد تاریخی کشور فاقد گنبد است و سقف آن بهصورت شیروانی ساخته شده که این ویژگی با شرایط اقلیمی شمال کشور و معماری بومی منطقه تناسب دارد.
ایمانیان همچنین به کتیبهها و سنگنوشتههای موجود در مسجد اشاره کرد و گفت: در ایوان غربی مسجد ۱۹ کتیبه و سنگنوشته تاریخی قرار دارد که شامل فرمانها و وقفنامههاست و هرکدام بخشی از تاریخ اجتماعی، مذهبی و اقتصادی استرآباد را روایت میکنند.
او خاطرنشان کرد: ارزش تاریخی و معماری این بنا موجب شده مسجد جامع گرگان در سال ۱۳۱۱ با شماره ۱۸۱ در فهرست آثار ملی کشور به ثبت برسد.
این پژوهشگر حوزه بناهای تاریخی در ادامه با اشاره به ارتباط مسجد جامع و بازار نعلبندان گفت: برای شناخت مسجد جامع گرگان باید بافت پیرامونی آن، بهویژه بازار نعلبندان را نیز در نظر گرفت؛ چراکه مسجد و بازار در ساختار تاریخی شهر ارتباط مستقیمی با یکدیگر داشتهاند.
او بیان کرد: بازار نعلبندان در گذشته از مهمترین مراکز اقتصادی شهر بوده و راستههای مختلف، مدارس و کاروانسراهای متعددی در آن فعالیت داشتهاند. مدرسه سادات و کاروانسرای حاج محمدتقیخان هزارجریبی از جمله عناصر تاریخی این محدوده بودهاند.
ایمانیان افزود: بازار نعلبندان برخلاف بسیاری از بازارهای معروف تاریخی کشور، کاملاً سرپوشیده نیست و همین ویژگی، شکل متفاوتی به معماری آن داده است.
او گفت: این بازار در گذشته تنها محل خریدوفروش نبود، بلکه از مراکز مهم رفتوآمد مردم، ارتباطات اجتماعی، تبادل اخبار و نشر افکار در شهر استرآباد به شمار میرفت.
این دکتری مرمت بناها و بافتهای تاریخی در پایان تأکید کرد: مسجد جامع گرگان و بازار تاریخی نعلبندان از مهمترین عناصر هویتی بافت تاریخی استرآباد(گرگان) هستند و حفاظت، مرمت و معرفی درست این دو اثر میتواند نقش مؤثری در حفظ هویت تاریخی شهر و انتقال این میراث به نسلهای آینده داشته باشد.
انتهای پیام/
نظر شما